การผสมชัน


การผสมชัน (ขี้ย้า) สำหรับรองฐานในการดุนลายในการทำหัตถกรรมเครื่องเงิน

วัสดุอุปกรณ์

1.ชันรงค์ ดิบ
2.ดินเหนียวแห้งบดละเอียด
3.น้ำมันหมู
อัตราส่วน

1. ชัน 5 กิโลกรัม
2. ดินเหนียวบดแห้งละเอียด 3 กิโลกรัม
3. น้ำมันหมูตามสัดส่วนที่เหมาะสม

วิธีผสมชัน
นำชันมาต้มให้เหลวเป็นนำเสียก่อน จากนั้นเอานำมันหมูใส่ลงไปพอประมาณ แล้วแต่ว่าต้องการชันแบบไหน ถ้าต้องการแบบเหนียวก็ก็ใส่น้ำมันมาก หารต้องการแบบอ่อนก็ใส่เล็กน้อย จากนั้นคนให้เข้ากัน เอาดินเหนียวใส่ลงไปประมาณ 3-5 กิโลกรัมต่อชันดิบ 5 กิโลกรัม ถ้าต้องการแบบเหนียวก็ใส่มากกว่านำมันหมู ? -1 กิโลกรัม แต่ถ้าต้องแบบอ่อนก็ใส่น้ำมันมากว่าดินเหนียว จากนั้นคนส่วนผสมให้เข้ากัน จากนั้นก็นำไปใช้งานได้เลย

****************************************

ปัญหาที่เกิดและวิธีการแก้ไข ในการอนุรักษ์และพัฒนาหัตถกรรมเครื่องเงิน  อันเป็นสมบัติของคนล้านนาสืบไป

ในทุกวันนี้มีผู้ที่สนใจในเรื่องการทำลายอลูมิเนียมยังมีจำนวนน้อย เมื่อเทียบกับจำนวนครูไทยที่ยังสนใจวัฒนธรรมต่างชาติของต่างชาติอยู่ บุคคลที่ยังมีความสนใจนี้ ส่วนหนึ่งก็เคยเป็นช่างทำเครื่องเงินกรือตอกลายมาก่อนอีกส่วนหนึ่งก็เป็น บุคคลที่ไม่มีความรู้เกี่ยวกับสิ่งนี้เลย จึงทำให้การทำงานชิ้นนี้มีปัญหาขึ้น โดยปัญหาที่มักพบมีดังต่อไปนี้

1.ผู้เรียนไม่เคยศึกษษหรือไม่มีความรู้ในเรื่องการทำเครื่องเงิน/อลูมิ เนียมมาก่อน
2.ผู้เรียนมักใจร้อนซึ่งขัดกับงานประเภทนี้ที่ต้องใช้ความใจเย็น งานที่ทำจึงจะออกมาดี
3.ผู้เรียนขาดความละเอียดรอบคอบในการทำชิ้นงาน
4.ผู้เรียนยังไม่ชำนาญในการเดินเส้น (ตอกลาย )
5.ผู้เรียนมักจะตอกเส้นต่าง ๆ ไม่ตรงหรือไม่เรียบเป็นเส้นเดียวกัน
6.ผู้เรียนมักจเลือกใช้เหล็กดุนลายไม่ตรงกับลายที่กำลังดุนเพราะขาดความรู้ เกี่ยวกับการทำงานแบบนี้มาก่อน
7.ผู้ฝึกหัดใหม่มักจับหรือใช้อุปกรณ์ไม่ถูกต้อง ซึ่งลักษณะการจับอุปกรณ์แต่ละชนิดจะแตกต่างกันไป โดยกล่าวในลำดับต่อไป
8.ผู้ฝึกหัดใหม่มักจะเกิดความท้อแท้ เมื่อเกิดปัญหาในระหว่างการดุนลายหรือตอกกลายไม่ได้อย่างใจ
9.สำหรับผู้ฝึกหัดใหม่แบบลายที่ใช้ในการดุนลายมักจะยาก

แนวทางในการแก้ไขปัญหา

การตุนลายอลูมิเนียมย่อมมีปัญหาเช่นกัน เพราะการทำงานประเภทนี้เป็นงานที่ต้องใช้ความประณีต เนื่องจากเป็นงานที่เกี่ยวกับงานศิลปะโดยตรง ซึ่งผู้เรียนนอกจากจะต้องมีความรักในด้านนี้แล้ว ยังต้องมีความอดทน มีความเพียรพยายาม และมุ่งมานะในการเรียนรู้นั้น โดยผู้เรียนส่วนใหญ่มักจะเจอกับปัญหาที่กล่าวแล้วข้างต้น ดังนั้นแนวทางการแก้ปัญหาในขณะที่ดุนลายอลูมิเนียมมีดังต่อไปนี้ คือ
1. ในการเรียนทุกอย่างเราควรศึกษาในเรื่องนั้น ๆ ก่อน เพื่อเป็นแนวทางในการ
ศึกษาขั้นต่อไป เช่นเดียวกับการดุนลายอลูมิเนียม อย่างน้อยผู้เรียน /ผู้ฝึกหัดก็ควรที่จะรู้ความเป็นมาของการดุนลาย ว่ามีความเป็นมาอย่างไร เป็นสิ่งล้าค่าแคไหน ควรจะอนุรักษ์หรือไม่ หากขาดสิ่งนี้ไป ความเอกราชทางวัฒนธรรมไทยจะเป็นอย่างไร หากรู้อย่างนี้จะทำให้ผู้เรียนมีความรักในศิลปะด้านนี้มากขึ้น ซึ่งช่วยให้การเรียนรู้ศิลปะด้านนี้สำเร็จด้วยดี เพราะผู้เรียนมีความชอบ และรัก
2. ในการทำลายอลูมิเนียมหรือการทำเครื่องเงินนั้นจัดเป้นงานประเภทศิลปะ ที่
ต้องใช้ความประณีต งานที่ทำนั้นจึงจะดูดี เนื่องจากเป็นงานที่ต้องศิลปะเข้าช่วย ฉะนั้น ผู้ที่จะศึกษางานประนี้ต้องมีความอดทนที่สำคัญที่สุดก็คือความใจเย็น เพราะงานแต่ละชิ้นต้องใช้เวลาในการทำ ซึงจะใจร้อนมิได้ มิฉะนั้นงานที่อุตสาห์ลงทุนทำมาจะเสียเปล่า
3. ความรอบคอบเป็นสิ่งที่ทำให้งานทุกงานอย่างสําเร็จได้ด้วยดี ถึงแม้เป็นงาน
หัตถศิลป์การดุนลายก็ตาม ก็ยิ่งต้องใช้ความรอบคอบอย่างมาก เนื่องจากที่
จะเห็นได้ว่าในจำนวนผู้ที่ฝึกหัดใหม่นั้นจะมักมีปัญหาตรงที่การเดินเส้น มักจะ
เดินเส้นไม่เป็นเส้นเดียวหรือไม่เรียบร้อย หรือการเดินเส้นยังไม่ค่อยสมบูรณ์ สาเหตุอาจเนื่องมาจากการที่ผู้เรียนไม่มีประสบการณ์มาก่อน ขาดสมาธิในการตอกลาย หรือไม่ค่อยมีเวลาในการฝึกหัด จากสาเหตุดังกล่าว ผู้เรียนสามารถแก้ปัญหานี้โดยขณะที่ทำการตอกลายนั้นควรมีความรอบคอบ อย่าใจร้อน จิตใจต้องเป็นสมาธิ หมั่นฝึกหัดการเดินเส้นในแบบแต่ ๆ ให้เกิดความชำนาญ ซึ่งการแก้ปัญหานี้อยู่ที่ผู้เรียนเอง เพราะการเรียนศิลป์แขนงนี้ต้องฝึกด้วยตนเอง ครูบาอาจารย์เป็นเพียงผู้ชี้ทางเท่านั้น อยากเป็นนั้นตอกลายที่มีฝีมือดีก็ต้องหมั่นฝึกหัดให้มากเหมาะกับงานที่ทำ หางานที่ต้องใช้ความละเอียดก็ต้องใช้เหล็กเหมาะกับงาน ซึ่งในการทำงานดุนลายแต่ละชิ้นโดยเฉพาะลายสูงนั้น เราไม่สามารถที่จะนำเหล็กชิ้นเดียวมาทำงานทั้งหมดได้ โดยเราจะมีใช้เหล็กดุนลายจำนวนมาก ยิ่งงานขนานใหญ่เราก็ต้องใช้เหล็กหลายขนาด เพื่อง่ายต่อการดุนลาย หากเราเลือกอุปกรณ์ไม่เข้ากับงานที่ทำ หากงานที่ต้องใช้ความละเอียดก็ต้องใช้เหล็กที่เหมาะกับงาน ซึ่งในการทำงานดุนลายแต่ละชิ้นโดยเฉพาะลานนูนสูงนั้น เราไม่สามารถที่จะนำเหล็กชิ้นเดียวมาทำงานทั้งหมดได้ เพื่อง่ายต่อการดุนลาย หารเราเลือกอุปกรณ์ไม่เข้ากับลักษณ์ของงานที่เรากำลังทำนั้น ก็จะทำให้งานของเราเสียกายหรือออกมาไม่ดีด้วย
4. นอกจากการที่ผู้เรียนรู้จักเหลือใช้อุปกรณ์ที่ตรงกับงานที่ทำแล้ว การใช้
อุปกรณ์ก็มีความสำคัญเหมือนกัน ลักษณะการจับอุปกรณ์ที่ถูกต้องนั้นมีหลักดังนี้ นิ้วกลาง นิ้วนาง และนิ้วก้อย จากนั้นใช้นิ้วหัวแม่มือกดไว้ นอกจากนี้นิ้วก้อยและนิ้วหัวแม่มือยังมีหน้าที่พิเศษคือนิ้วก้อยจะเป็นตัว ที่คอยบังคับให้เหล็กเดินตามเส้นที่ต้องการ ส่วนนิ้วหัวแม่มือเป็นเหมือนหางเสือที่คอยบังคับเหล็กให้เดินเส้นตามลาย ส่วนอุปกรณ์อื่น ๆ ก็คงเป็นอย่างเดียวที่ใช้ในชีวิตประจำวนเช่น การจับฆ้อนก็จับเหมือนที่จับตีตะปูทั่วไป เป็นต้น
5. เมื่อเจอปัญหาแล้วเราท้อแท้ไม่ยอมสู้กับปัญหานั้น เราก็จะเป็นผู้แพ้ตลอดไป
ปัญหาทุกอย่างมีทางแก้ เพียงแค่เราจะหาทางออกได้หรือเปล่าเท่านั้นเอง หากแก้ปัญหาด้วยตนเองไมม่ได้เราก็ควรที่จะถามท่านนผู้รู้กรือครูอาจารย์ ในการดุนลายก็เป็นทำนองเดียวกัน ความยากง่ายไม่ได้อยู่ที่ลาย แต่มันอยู่ที่ความตั้งใจ ความยากก็จะกลายเป็นง่ายเพราะเขาตั้งใจที่ตะทำ และก็สามารถทำจนสำเร็จ ในทางตรงกันข้ามกับคนที่ไม่ชอบจะรูสึกว่างานที่ตนกำลังทำอยู่นั้นยากมาก และในที่สุดก็ไม่ทำ ฉะนั้น การดุนลายที่ยากทำให้ง่ายโดยการหมั่นฝึกฝนเป็นนิตย์นั้นเอง