การทำลายเบา


2. การทำเครื่องเงิน (ดุนลายนูนเบา)

ลายเบาเป็นลายแบบแรกที่นักศึกษาฝึกหัดจะต้องทำการตอกลายเพื่อฝึกในการ เดินเส้นให้คมบาง ซึ่งจะเป็นพื้นฐานในการทำลายแบบอื่น ๆ ต่อไป เป็นลานที่ทำได้ง่ายที่สุดในบรรดาลายทั้งหลาย โดยครูสอนมักจะทำการสอนให้นักศึกษาตอกลายนี้เป็นลายแรก ซึ่งมีรายละเอียดดังต่อไปนี้
ลายเบาเป็นศิลปหัตถกรรมการแกะสลักลวดลายลงบนแผ่นโลหะหรือภาชนะที่ทำเป็นรูป ทรงต่าง ๆ โดยเฉพาะช่างภาคกลางจะนิยมแกะสลักลวดลายลงบนภาชนะประเภทขันเงิน เข็มขัดเงิน หม้อหูหิ้ว พานรองถาด ทัพพี ปิ่นโต เป็นลักษณะลายโดยไม่มีมิติของความสูงต่ำ จะเห็นเพยงลวดลายที่ปรากฏบนผิวของโชลกะเท่านั้นประกอบกับการที่คนไทยนิยมใช้ ภาชนะที่ทำด้วยเงินมาไว้ใช้ในงานทำบุญ ซึ่งต่อมาเครื่องเงินมีราคาแพงและหายากจึงได้มีผู้คิดค้นที่จะผลิตของใช้ ประเภทดังกล่าวขึ้นแทนเครื่องเงิน โดยโรงงานที่กรุงเทพฯ ได้ผลิตเป็นภาชนะที่ทำด้วยอลูมิเนียมรูปทรงต่าง ๆ แทน พร้อมทุ้งได้กลึงพิมพ์เหล็กให้เข้าได้กับขนาดรูปภาชนะ จากนั้นภาชนะได้ว่าจ้างช่างเครื่องเงินจากเชียงใหม่ลงไปแกะสลักที่กรุงเทพ ฯ ขณะเดียวกันก็ยังส่งภาชนะดังกล่าวขึ้นมาให้ช่างทางเชียงใหม่แกะสลักด้วยเช่น กัน จากนั้นภาชนะที่ทำด้วยอลูมิเนียมก็ได้รับความนิยมขึ้น เนื่องจากมีราคาถูกกว่าเงินใช้งานเสร็จแล้วรักษาความสะอาดง่ายกว่า ไม่ดำเหมือนเครื่องเงิน มีน้ำหนักเบาสามารถทำได้หลายรูปแบบเหมือนเงิน ต่อมาโรงงานผู้ผลิตเคร่องอลูมิเนียมก็ได้พัฒนาและได้คิดค้นวิธีการแกะสลัก ลวดลายลงบนภาชนะโดยการแกะสลักลวดลายลงบนแบบพิมพ์เหกันขึ้นเพื่อสลัก ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา ช่างตอกลายก็เริ่มตกงานและหันไปประกอบอาชีพอื่นแทนประเภทของลายเบาที่นิยม ใช้แกะสลักได้แก่ ดอก 12 ราศี ลายช้างและลายเครื่องดอก

ลายเบา

อุปกรณ์ในการทำ ลายเบา
1.แผ่นอลูมิเนียม
2.เหล็กดอกกลายที่เป็นรูปต่าง ๆ
3.คลิปหนีบ
4.ปากกา/ดินสอ
5.แบบลวดลาย
6.อุปกรณ์รมดำ กีวี่ (น้ำยาขัดรองเท้า)
7.แปรงทาสี
8.กรรไกรตัดเหล็ก
9.แผ่นเหล็กสำหรับรองขณะตอกลาย
ขั้นตอนการทำลายเบา
1. ตัดแผ่นอลูมิเนียม ให้เหมาะสมกับขนาดของชิ้นงาน
2.นำลายที่ต้องการใช้ติดลงแผ่นอลูมิเนียม แต่ถ้ามีความชำนาญแล้วสามารถตอกลายลงไปได้เลย
3.นำเครื่องมือตอกลายมาตอกตามแบบ
4.กลับด้านหลังแผ่นดอกลายให้นูนออกมาด้านนอก
5.นำชิ้นงานที่ตอกเสร็จแล้วมาทำการรมดำโดยใช้กีวี่
6.ใช้แปรงชุบกีวี่ทาให้ทั่วชิ้นงาน
7.ใช้ผ้าเช็ดทำความสะอาด
8.ตัดแต่งตามรูปทรง
9.นำชิ้นงานไปตกแต่งให้สวยงาม

ตัวอย่างงานที่สำเร็จแล้ว

งานที่สำเร็จแล้ว